22 05 1997 12786209 شناسه:

جلسه درس اخلاق (1376/03/01)

دانلود فایل صوتی

أعوذ بالله من الشيطان الرجيم

بسم الله الرحمن الرحيم

«الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي هَدَانَا لِهٰذَا وَ مَا کنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْ لاَ أَنْ هَدَانَا اللَّهُ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی ‏جَمِيعِ الْأَنْبِيَاءِ وَ الْمُرْسَلِين‏ سَيَّمَا خَاتَمِهِم وَ أَفَضَلِهِم مُحَمَّد(صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّم) وَ أَهْلِ بَيْتِهِ الأطْيَبِينَ الأَنْجَبين ‏سَيَّمَا بَقِيَّةَ اللَّه فِي الْعالَمِين بِهِمْ نَتَوَلَّیٰ‏ وَ مِنْ أَعْدَائِهِم‏ نَتَبَرَّءُ إِلَی اللَّه».

       چون اهل بيت (عليهم الصلاة و عليهم السلام) عدل قرآن كريم هستند سخنان اينها برگرفته از آيات قرآن كريم است بياني ابي عبدالله حسين بن علي (سلام الله عليه) دارد كه آن بيان را نقل كنيم بعد روشن مي‌شود از كدام آيه قرآن استفاده شده است. حضرت‌اش فرمود اگر كسي اهل تقوا بود خدا او را از تنگناهاي زندگي مي‌رهاند و مشكل او را حل مي‌كند و از راهي كه او گمان نمي‌كرد او را روزي مي‌دهد.[1] اين بيان نوراني ابي عبدالله كه در تحف العقول آمده است برابر با بخشي از آيات سوره «طلاق» است، در آن آيات ذات اقدس الهي فرمود: ﴿وَ مَن يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَل لَهُ مَخْرَجاً ٭ وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لاَ يَحْتَسِبُ؛[2] يعني هر كس اهل تقوا بود خدا او را از مشكلات مي‌رهاند. در قبال آيات سوره «طه» كه فرمود: ﴿وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْري فَإِنَّ لَهُ مَعيشَةً ضَنْكَاً﴾[3] كه آن تهديد است اين تهديد و تبشير است. آن آيه مي‌فرمايد اگر كسي از نام خدا و ياد خدا و راه خدا فاصله بگيرد در تنگنا قرار مي‌گيرد هر چه هم بر امكانات مادي او افزوده بشود ولي به هر حال گرفتار است هر كس از راه مستقيم و نام و ياد خدا فاصله بگيرد در تنگناست، اگر هم همه چيز داشته باشد باز فاقد همه چيز است اين آيه سوره «طلاق» فرمود هر كس اهل تقوا بود هرگز در تنگنا قرار نمي‌گيرد. اينكه ذات اقدس الهي انبيا عموماً و وجود مبارك خاتمشان (عليهم آلاف التحية و الثناء) خصوصاً اينها را مُبشّر و مِنذر معرفي كرده است براي آن است كه اينها هم جريان بهشت و دوزخ را براي ما تشريح مي‌كنند هم نتيجه كارهاي خوب را كه در دنيا بهره ما مي‌شود براي ما گوشزد مي‌كنند هم ثمره تلخ كارهاي بد را; تنها بشير و نذير بهشت و جهنم آخرت نيستند درباره دنيا هم بشارت و انذار دارند. اين آيه فرمود: ﴿وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْري فَإِنَّ لَهُ مَعيشَةً ضَنْكَاً﴾ آن آيه فرمود: ﴿مَن يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَل لَهُ مَخْرَجَاً ٭ وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لاَ يَحْتَسِبُ يك آيه مي‌فرمايد اگر كسي راه گناه را طي مي‌كند هميشه در زحمت است يك آيه مي‌گويد كسي كه پرهيزكار است هرگز در كار نمي‌ماند. همه ما مي‌خواهيم خوب زندگي كنيم و در كار نمانيم؛ اما راه آن را قرآن به ما ارائه كرده است. فرمود اگر مي‌خواهيد در زندگي, در كار نمانيد و گرفتار تنگنا نشويد راه تقوا را فراموش نكنيد و هر كس از نام خدا و ياد خدا فاصله گرفت او هميشه در زحمت است.

     مطلب ديگري كه سالار شهيدان حسين بن علي (سلام الله عليهما) به ما آموخت اين بود كه فرمود اگر كسي دين را ياري نكرد اين چنين نيست كه به پيروزي برسد. نامه‌اي براي مردم مدينه نوشت به وسيله ابن حنفيه فرمود: «فَإِنَّ مَنْ لَحِقَ بِي اسْتُشْهِدَ وَ مَنْ لَمْ يَلْحَقْ بِي لَمْ يُدْرِكِ الْفَتْحَ وَ السَّلَام‏»؛[4] فرمود هر كس راه مرا طي كرد به من ملحق شد در جريان كربلا شهيد مي‌شود و هر كس مرا تنها گذاشت و به راه من احترام ننهاد اين‌‌چنين نيست كه پيروز بشود راه خدا هميشه با موفقيت همراه بوده و انسان اولين لحظه راحت او لحظه مرگ است براي اينكه انبيا و اوليا را مي‌بيند و از رنج مي‌رهد و كسي كه اين راه را طي نكرده است؛ يعني راه انبيا و اوليا را طي نكرد هرگز به فتح و پيروزي نمي‌رسد.

      در جريان جنگ صفين وجود مبارك اميرالمؤمنين (سلام الله عليه) به سرزميني رسيد، اشك‌ها ريخت به ابن عباس با صداي بلند فرمود يا بن عباس! اگر تو مي‌دانستي اين سرزمين چه سرزميني است و چه حادثه‌اي در اين سرزمين اتفاق مي‌افتاد تو هم مثل من اشك مي‌ريختي. آن‌گاه وضو گرفت نماز خواند چقدر نماز خواند ابن عباس ذكر نمي‌كند معلوم مي‌شود نماز مفصلّي خواند. وضو گرفت نماز مفصلّي در آن سرزمين خواند. فرمود اينجا آرامگاه مردان الهي است كه در راه رضاي خدا قيام مي‌كنند و اينجا شربت شهادت مي‌نوشند و همين جا به خاك سپرده مي‌شوند.[5] بيست سال قبل از جريان كربلا چون جنگ صفين بيست سال قبل از جريان كربلا اتفاق افتاد. ابن عباس عرض كرد جريان چيست فرمود مردان الهي با اين نشانه و اين خصوصيت در برابر باطل قيام مي‌كنند و اينجا شربت شهادت مي‌نوشند.

 بعد از بيست سال وجود مبارك سيدالشهداء روز دوم محرم به همين سرزمين رسيد؛ يعني سرزمين نينوا و كربلاست وقتي گفتند اينجا نينوا و كربلاست فرمود اينجا پياده بشويد همين جاست كه به ما وعده داده‌اند همين جاست كه بچه‌ها را سر مي‌بُرند مردان ما را شهيد مي‌كنند خيمه‌ها را غارت مي‌كنند: «هَذَا مُنَاخُ رِكَابِنَا وَ مَحَطُّ رِحَالِنَا وَ مَقْتَلُ رِجَالِنَا وَ سَفْكُ دِمَائِنَا»[6] اينها را ذكر مي‌كند. همه اين كارها براي اين بود كه دين احيا بشود و وجود مبارك اميرالمؤمنين (سلام الله عليه) فرمود من تنها ماندم فقط اهل بيت من بود و من ديدم الآن اگر با اين اهل بيت من قيام كنم اينها همه را شهيد مي‌كنند و خون اينها اثري ندارد،[7] در همان مدينه اينها را هم مي‌كشند ولي وجود مبارك سيدالشهداء موقعيت را مناسب ديد و بخش عظيمي از خاورميانه آن روز را با قيام خود آگاه كرد؛ يعني از مدينه تا مكه, مردم مدينه را روشن كرد فاصله مكه و مدينه را هم روشن كرد نماينده‌ای به کوفه فرستاد جريان خود را به مردم کوفه منتقل کرد افراد زيادی که براي زيارت خانه خدا رفته بودند در مكه آنجا مردم را روشن كرد خود سيدالشهداء (سلام الله عليه) از همان اول به قصد عمره مفرده رفته بود نه به قصد حج تمتع چون مي‌دانست كه عرفات و مشعر نخواهد رفت از همان اول قصد عمره مفرده داشت.

     حرفي را كه سالار شهيدان در بين راه ايراد مي‌كرد در همان مكه ايراد مي‌كرد يك مطلب بود اينكه فرمود: «مَنْ كَانَ بَاذِلًا فِينَا مُهْجَتَهُ وَ مُوَطِّناً عَلَي لِقَاءِ اللَّهِ نَفْسَهُ فَلْيَرْحَلْ مَعَنَا»؛[8] فرمود آن كسي كه مثل من خون جگر خود را مي‌دهد تا مردم هدايت بشوند آن بايد با من بيايد خود سيدالشهداء (سلام الله عليه) آن طوري كه در «زيارت اربعين» آمده است براي هدايت مردم قيام كرده، فرمود كساني كه همين راه را طي مي‌كنند با من بيايند «وَ مُوَطِّناً عَلَي لِقَاءِ اللَّهِ»؛ يعني «لقاء الله» را وطن خود مي‌دانند براي آب و خاك نمي‌جنگند براي كمال انساني مي‌جنگند به همراه من بيايند. شرايطي را كه براي حضور در كربلا ذكر كرد مهم‌ترين شرط آن همين بود كه «وَ مُوَطِّناً عَلَي لِقَاءِ اللَّهِ نَفْسَهُ». همين بيان در شب عاشورا هم بازگو شد در شب عاشورا وقتي وجود مبارك ابي عبدالله اصحاب خود را مخير كرد فرمود اين مردم با من كار دارند كاري هم با شما ندارند كربلا هم طوري است كه اگر كسي بخواهد از كربلا بيرون برود راه باز است ولي به كربلا بيايد راه بسته است. شما امشب دست بچه‌هايتان را بگيريد و از اين سرزمين بيرون برويد، من بيعت را از عهده شما برداشتم چون فردا هر كسی اينجا باشد شهيد مي‌شود.

      اول كسي كه قيام كرد گفت ممكن نيست دست از شما برداريم وجود مبارك قمر بني هاشم عباس بن علي است بعد شهدا هم به نوبه خود عرض ارادت كردند. فرمود فردا اين طفل شيرخواره را هم شهيد مي‌كنند. قاسم عرض كرد عم بزرگوار! مگر اينها به خيمه‌ها حمله مي‌كنند؟ فرمود نه, تا من زنده‌ام به خيمه‌ها حمله نمي‌كنند. عرض كرد اگر اينها به خيمه‌ها حمله نمي‌كنند بچه شيرخوار چطور كشته مي‌شود؟ اين‌كه به ميدان نمي‌رود. فرمود: «اذا جفت روحه عطشا» وقتي كاملاً جگر تفتيده شد من مي‌برم سيراب‌اش بكنم همان جا او را شهيد مي‌كنند. اين صحنه‌ها را در شب عاشورا فرمود. وقتي فرمود فردا همه را شهيد مي‌كنند حبيب بن مُظاهر اسدي رو كرد به وجود مبارك زين العابدين (سلام الله عليه) كه حضرت مريض بود دم در خيمه ايستاده بود، فرمود آيا فردا آقا را هم شهيد مي‌كنند؟ فرمود نه, او را شهيد نمي‌كنند «وَ هُوَ أَبُو ثَمَانِيَةِ أَئِمَّة»؛[9] او پدر هشت امام است خودش با آنها نُه نفرند از فرزندان ما هستند كه امامت را به عهده مي‌گيرند. در همان شب عاشورا عده‌اي از اصحاب همان حرفي را زدند كه ابي‌‌ عبدالله در سخنراني مكه ايراد كرد. عرض كردند ما براي لقاء الله آمديم چون براي لقاء الله آمديم چه چيزي بهتر از شهادت! معلوم مي‌شود ادامه اين راه انسان را به عالي‌ترين كمال انساني كه لقای خداست مي‌رساند.

    ما اميدواريم ذات اقدس الهي همه شما و همه علاقهمندان به قرآن و عترت را از فيض لقاي الهي برخوردار بفرمايد و اين توفيق را هم به همه ما مرحمت كند كه ما جزء عزاداران واقعي سالار شهيدان(سلام الله عليه) باشيم. چند جمله دعا مي‌كنيم ـ ان‌شاء‌الله ـ اين دعاها با آمين شما مستجاب خواهد شد.

    پروردگارا تو را به اسماي حسنايت قسم! تو را به انبيا و اولياي‌ات قسم توفيق درك معارف صحيح را به همه ما مرحمت بفرما!

توفيق احياي كلمه الهي را بهره همه ما قرار بده!

تو را به مجد و عظمت‌ات قسم امر فرج وليّ‌ّات امام زمان (ارواحنا فداه) را تسريع بفرما!

نظام اسلامي مقام معظم رهبري را در سايه وليّ‌ّات حفظ و حمايت بفرما!

ارواح مؤمنين احيا و اموات آنها بنيانگذاران مراكز مذهب علما مؤلفين علوم الهي اساتيد و ذوي الحقوق ما پدران و مادران ما امام راحل شهدا همه را با انبيا (عليهم السلام) محشور بفرما!

توفيق انجام وظايف مذهبي را به همه ما مرحمت بفرما!

همه ما و مسئولين نظام را به انجام وظايف مشروعمان آشنا بفرما!

بين ما و قرآن و عترت در دنيا و قيامت جدايي نينداز!

براي ارواح شهدا عموماً و ذوي الحقوق و كساني كه در اين شهر زحماتي كشيده و رحلت كرده‌اند و بر همه ما حق دارند سوره مباركه «حمد» و سوره طيب و طاهر «اخلاص» را قرائت بفرماييد.

«رحم الله من قرأ الفاتحة مع الصلوات»

 

[1]. تحف العقول، النص، ص240; «أُوصِيكُمْ بِتَقْوَى اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ قَدْ ضَمِنَ لِمَنِ اتَّقَاهُ أَنْ يُحَوِّلَهُ عَمَّا يَكْرَهُ إِلَى مَا يُحِبُّ ﴿وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِب‏﴾».

[2]. سوره طلاق، آيه2 و 3.

[3]. سوره طه, آيه124.

[4]. كامل الزيارات، النص، ص75.

[5]. سفينة البحار، ج‏6، ص271; «هذا مناخ ركابهم».

[6]. مناقب آل أبي طالب عليهم السلام, (ابن شهرآشوب)، ج‏4، ص97.

[7]. نهج البلاغه، (صبحي صالح)، خطبه26; «فَنَظَرْتُ فَإِذَا لَيْسَ لِي مُعِينٌ إِلَّا أَهْلُ بَيْتِي فَضَنِنْتُ بِهِمْ عَنِ الْمَوْت‏».

[8]. اللهوف علي قتلي الطفوف(فهري)، ص61.

[9]. الهداية الکبري، ص205.

​​​​​​​


دروس آیت الله العظمی جوادی آملی
  • تفسیر
  • فقه
  • اخلاق